Kapituła Odznaczeń Łowieckich: skład, odznaczenia i ceremoniał wręczenia w PZŁ

Podstawa artykułu: Statut PZŁ (§ 90–92), Regulamin Kapituły Odznaczeń Łowieckich przyjęty uchwałą Naczelnej Rady Łowieckiej nr 120/2019 z 6 kwietnia 2019 r. wraz z Ceremoniałem dekorowania odznaczeniami łowieckimi oraz dane opublikowane na pzlow.pl. Stan na wrzesień 2026 r.

Kapituła Odznaczeń Łowieckich to 11-osobowy organ Polskiego Związku Łowieckiego, który w imieniu Zrzeszenia nadaje cztery odznaczenia: Złom, Medal Zasługi Łowieckiej (brązowy, srebrny, złoty), Medal św. Huberta i Odznakę za Zasługi dla Łowiectwa. Pierwszy medal można otrzymać po minimum 10 latach członkostwa w PZŁ, a każdy wyższy stopień — nie wcześniej niż 5 lat po poprzednim. Poniżej wyjaśniamy, za co przyznawane jest każde odznaczenie, jak wygląda wniosek i droga przez kapitułę okręgową oraz jak przebiega dekoracja.

Czym jest Kapituła Odznaczeń Łowieckich?

Kapituła Odznaczeń Łowieckich to organ PZŁ, który na wniosek władz Zrzeszenia nadaje odznaczenia łowieckie za zasługi dla łowiectwa — jej decyzje są ostateczne i nie wymagają uzasadnienia.

Umocowanie Kapituły wynika z § 90 Statutu PZŁ, a zasady jej pracy określa Regulamin uchwalony przez Naczelną Radę Łowiecką (NRŁ) — obecnie wersja z 6 kwietnia 2019 r. Siedzibą Kapituły jest siedziba PZŁ przy ul. Nowy Świat 35 w Warszawie. Przewodniczącego powołuje NRŁ, a członkowie na pierwszym posiedzeniu wybierają spośród siebie zastępcę przewodniczącego i sekretarza — ta trójka tworzy Prezydium Kapituły. Przewodniczący zwołuje posiedzenia i podpisuje legitymacje oraz dyplomy, a sekretarz przygotowuje wnioski pod względem formalnym i referuje je na posiedzeniu.

Regulamin nakłada na Kapitułę kilka zasad, które odróżniają ją od zwykłego organu administracyjnego:

• posiedzenia są tajne, a członkowie Kapituły są w sprawach odznaczeń niezawiśli,
• posiedzenia odbywają się nie rzadziej niż 6 razy w roku — w praktyce częściej: w 2025 r. Kapituła obradowała 9 razy (m.in. 16 stycznia, 5 czerwca, 9 i 29 października, 9 i 29 grudnia), a w 2026 r. do września — 5 razy,
• decyzja jest doręczana wnioskodawcy w ciągu 30 dni,
• dokumentację prowadzi Zarząd Główny, a wnioski są archiwizowane bezterminowo, bo służą także jako źródło historyczne.

Jakie odznaczenia łowieckie przyznaje Kapituła?

Kapituła nadaje cztery odznaczenia, uszeregowane w hierarchii: Złom, Medal św. Huberta, Medal Zasługi Łowieckiej (złoty, srebrny, brązowy) oraz Odznakę za Zasługi dla Łowiectwa.

Złom i Medal Zasługi Łowieckiej to odznaczenia wyłącznie dla członków PZŁ, Odznaka za Zasługi dla Łowiectwa jest przeznaczona dla osób i instytucji spoza Zrzeszenia, a Medal św. Huberta może trafić do obu grup. Złom, Medale Zasługi Łowieckiej i Medal św. Huberta mogą otrzymać także koła łowieckie — wtedy zamiast legitymacji wydaje się dyplom, a odznaczenie przypina się do sztandaru koła. Każde odznaczenie danego rodzaju nadaje się tylko raz, a wszystkie mogą być nadane pośmiertnie.

Regulamin (§ 6) wymienia dziewięć rodzajów zasług, za które nadaje się Złom i Medale Zasługi Łowieckiej:

1. wydajna i długotrwała praca organizacyjna w organach i strukturach PZŁ,
2. osiągnięcia w gospodarce łowieckiej, zwłaszcza w zarządzaniu populacjami i ochronie zwierzyny,
3. skuteczne działania na rzecz ochrony środowiska,
4. wkład w walkę z kłusownictwem,
5. osiągnięcia w strzelectwie myśliwskim,
6. znaczące osiągnięcia w hodowli, upowszechnianiu i układaniu psa myśliwskiego,
7. wzorowa postawa etyczna i koleżeńskość,
8. działania na rzecz edukacji i promocji kultury łowieckiej,
9. osiągnięcia szkoleniowe i popularyzacja wiedzy łowieckiej.

Złom - najwyższe odznaczenie łowieckie

Złom, oficjalnie „Honorowy Żeton Zasługi”, to najwyższe odznaczenie łowieckie w Polsce, ustanowione 28 listopada 1929 r. uchwałą Wydziału Wykonawczego Polskiego Związku Stowarzyszeń Łowieckich.

Nazwa nawiązuje do złomów — złamanych gałązek, które w polskiej tradycji łowieckiej służą jako znaki i symbole uznania. Odznaka ma formę gałązki jedliny i gałązki buczyny przewiązanych wstążką, tłoczonych w metalu i złoconych, o wymiarach 28 × 16 mm. W odróżnieniu od medali Złom nie jest krążkiem na wstążce, lecz niewielkim żetonem — wręcza się go na pasku wstęgi odznaczeniowej PZŁ, a na co dzień nosi wpięty około 3 cm nad klapą lewej kieszeni stroju organizacyjnego. Złom nadaje się za te same rodzaje zasług co Medale Zasługi Łowieckiej (§ 6 Regulaminu), ale stoi w hierarchii ponad nimi — a odznaczeni Złomem, obok posiadaczy Złotego Medalu Zasługi Łowieckiej, tworzą grono, z którego powołuje się członków samej Kapituły. Koszty Złomu pokrywa budżet Zarządu Głównego, a dekorować nim mogą wyłącznie przedstawiciele władz krajowych PZŁ — np. prezes NRŁ, Łowczy Krajowy, członek Kapituły lub członek honorowy PZŁ.

Medale Zasługi Łowieckiej - brązowy, srebrny, złoty

Medal Zasługi Łowieckiej ustanowiono 11 grudnia 1929 r. i przyznaje się go stopniowo: najpierw brązowy, potem srebrny, na końcu złoty — każdy kolejny za nowe zasługi, zdobyte po otrzymaniu poprzedniego stopnia.

Regulamin nie przypisuje poszczególnych stopni do różnych rodzajów zasług — o stopniu decydują staż w PZŁ i czas, przez jaki dana osoba działa na rzecz łowiectwa:

Oznacza to, że złoty medal to potwierdzenie trzech udokumentowanych, kolejnych okresów działalności, a nie jednorazowego osiągnięcia. Kapituła może odstąpić od wymogu stażu i odstępu 5 lat „w szczególnie uzasadnionych przypadkach”, a także nadać medal innego stopnia niż wskazany we wniosku — po zasięgnięciu opinii wnioskodawcy.

Wszystkie trzy stopnie mają ten sam wzór: medal o średnicy 34,5 mm, na awersie myśliwy grający na rogu na tle kniei i napis „POLSKI ZWIĄZEK ŁOWIECKI”, na rewersie wizerunek Złomu. Medal wisi na ciemnozielonej wstążce szerokości 35 mm z czerwonymi paskami (po 5 mm) na brzegach. Kto ma kilka stopni, nosi tylko najwyższy z nich. Koszty medali pokrywają zarządy okręgowe PZŁ, a dekorować może nimi także łowczy okręgowy lub członek zarządu okręgowego — dlatego medale wręcza się najczęściej na zjazdach okręgowych i uroczystościach kół.

Medal Świętego Huberta

Medal św. Huberta, ustanowiony uchwałą NRŁ z 16 grudnia 1992 r., jest przyznawany za szczególne osiągnięcia w propagowaniu kultury i sztuki łowieckiej — i tylko co 5 lat, w roku jubileuszu PZŁ.
Regulamin (§ 7) wskazuje dwie grupy zasług: prace naukowe, dorobek literacki i publicystyczny oraz osiągnięcia w sztuce o tematyce łowieckiej, a także osiągnięcia szkoleniowe i popularyzację wiedzy, tradycji i kultury łowieckiej. Medal przyznawany jest od 1993 r., a laureatami mogą być zarówno członkowie PZŁ, jak i osoby spoza Zrzeszenia — np. malarze, pisarze czy naukowcy. W przypadku tego medalu nie obowiązuje zasada 5-letniego odstępu od poprzedniego odznaczenia. Medal zaprojektowali Rosana i Andrzej Nowakowscy. Ma owalny kształt (31,5 × 37 mm) i jest wykonany z tombaku srebrzonego; na awersie klęczący łucznik z odkrytą głową przed jeleniem z krzyżem w wieńcu, obok pies, a na rewersie wieniec z liści dębu i świerku z napisem „POLSKI ZWIĄZEK ŁOWIECKI 1993” i numerem egzemplarza. Jako jedyne odznaczenie PZŁ zakłada się go na szyję — na ciemnozielonej wstędze z czerwonymi paskami, o długości 90–100 cm.

Odznaka za Zasługi dla Łowiectwa

Odznaka za Zasługi dla Łowiectwa, ustanowiona przez X Krajowy Zjazd Delegatów PZŁ w 1966 r., jest przeznaczona dla osób i instytucji spoza Zrzeszenia, które upowszechniają ideę łowiectwa w społeczeństwie.

To sposób, w jaki PZŁ może podziękować np. samorządowi, nadleśnictwu, szkole, dziennikarzowi czy sponsorowi imprezy łowieckiej, którzy nie są myśliwymi. Odznaka ma wymiary 25,8 × 27 mm: srebrzony i oksydowany krążek (średnica 11,2 mm) z tokującym głuszcem i napisem „ZA ZASŁUGI DLA ŁOWIECTWA” w otoku, nałożony na trzy stylizowane promienie z potrójnymi gałązkami jedliny w złotym metalu z zieloną emalią. Wniosek składa się na osobnym formularzu — przy instytucji wystarczy podać jej nazwę i adres. Osoba niezrzeszona słyszy podczas dekoracji inną formułę niż myśliwy — bez słów „Kolego” i „Darz Bór”.

Skład Kapituły Odznaczeń Łowieckich

Kapituła liczy 11 osób powoływanych spośród członków PZŁ odznaczonych Złomem lub Złotym Medalem Zasługi Łowieckiej — w obecnym składzie każdy członek pochodzi z innego okręgu PZŁ.

Aktualny skład opublikowany na pzlow.pl (wrzesień 2026 r.):

Aby uchwała Kapituły była ważna, na posiedzeniu musi być kworum i co najmniej jeden członek Prezydium. Wnioski o odznaczenia pośmiertne rozpatruje się w pierwszej kolejności — w takich sprawach członkowie mogą głosować także zdalnie, środkami komunikacji elektronicznej.

Jak przebiega procedura wnioskowania o odznaczenie łowieckie?

Wniosek do Kapituły mogą złożyć tylko trzy organy: Prezydium NRŁ, Zarząd Główny PZŁ i zarządy okręgowe — koło łowieckie składa wniosek za pośrednictwem swojego zarządu okręgowego.

Typowa droga wniosku o medal dla członka koła wygląda tak:

1. Walne zgromadzenie koła podejmuje uchwałę o wystąpieniu z wnioskiem i wypełnia formularz.
2. Zarząd okręgowy sprawdza dane personalne, potwierdza fakty z uzasadnienia i podejmuje własną uchwałę.
3. Okręgowa kapituła odznaczeń wydaje opinię pozytywną lub negatywną.
4. Kapituła Odznaczeń Łowieckich w Warszawie rozpatruje wniosek na posiedzeniu i podejmuje decyzję.
5. Zarząd okręgowy otrzymuje wykaz odznaczonych, a medal jest wręczany na najbliższej uroczystości.

Jeśli zarząd okręgowy występuje z wnioskiem z własnej inicjatywy, musi najpierw zasięgnąć opinii koła, do którego należy myśliwy — a gdy myśliwy należy do kilku kół, opinii każdego z nich. Wniosek dotyczący pracownika PZŁ opiniuje dodatkowo przewodniczący Zarządu Głównego.

Co musi zawierać wniosek?

Wniosek składa się na jednym z formularzy stanowiących załączniki do Regulaminu: osobny dla członka PZŁ, dla koła łowieckiego i dla osoby lub instytucji spoza Zrzeszenia. Formularz dla członka PZŁ obejmuje m.in.:

• imię i nazwisko, imię ojca, datę urodzenia i adres,
• datę wstąpienia do PZŁ i przynależność do koła,
• informację o karalności przez sądy powszechne i łowieckie,
• posiadane odznaczenia łowieckie z datami nadania,
• pełnione funkcje w kole i organach PZŁ z datami „od–do”,
• uzasadnienie — z datami i faktami potwierdzającymi zasługi,
• pisemną zgodę na przetwarzanie danych osobowych (RODO).

Uzasadnienie to najważniejsza część wniosku. Ogólniki typu „aktywny członek koła” nie wystarczą — Regulamin wymaga dat i faktów, a przy wniosku o wyższy stopień uzasadnienie może dotyczyć wyłącznie zasług z okresu od ostatniego odznaczenia. Wniosek dla koła zawiera m.in. rok założenia, liczbę członków, dzierżawione obwody łowieckie oraz informację, czy koło ma sztandar i kronikę.

Decyzja Kapituły i odmowa

Kapituła może nadać odznaczenie zgodnie z wnioskiem, nadać medal innego stopnia (po konsultacji z wnioskodawcą), zażądać uzupełnienia wniosku albo odmówić nadania. Od decyzji nie ma odwołania, a ponowny wniosek w sprawie tej samej osoby można złożyć najwcześniej rok po odmowie — chyba że Kapituła uzna, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Okręgowa Kapituła Odznaczeń Łowieckich a Kapituła centralna

Okręgowa kapituła działa przy zarządzie okręgowym PZŁ, liczy zwykle 5–7 osób i nie nadaje odznaczeń centralnych — weryfikuje i opiniuje wnioski, zanim trafią do 11-osobowej Kapituły w Warszawie.

Na przykładzie regulaminu okręgu zielonogórskiego z 11 lipca 2019 r.:

Statut PZŁ (§ 92) pozwala okręgowym zjazdom delegatów i walnym zgromadzeniom kół ustanawiać własne odznaczenia łowieckie. Przykładem jest zielonogórska odznaka „Zasłużony dla łowiectwa zielonogórskiego” — krążek o średnicy 35 mm z ryczącym jeleniem na tle kiści winogron, na zielonej wstążce ze złotymi paskami — przyznawana m.in. za walkę z kłusownictwem, osiągnięcia w strzelectwie i kynologii oraz promocję łowiectwa w regionie. Okręgowa odznaka może być przyznana tylko raz, a ponowny wniosek po odmowie — tak jak w Kapitule centralnej — można złożyć po roku.

Ceremoniał dekorowania odznaczeniami łowieckimi

Dekoracja odbywa się według Ceremoniału opracowanego przez Kapitułę 14 marca 2019 r.: w ustalonej kolejności odznaczeń, ze stałą formułą, odpowiedzią odznaczonego i sygnałami myśliwskimi.

Kolejność wręczania na jednej uroczystości: odznaczenia państwowe, Złom, Medal św. Huberta, Medale Zasługi Łowieckiej (złoty, srebrny, brązowy), Odznaka za Zasługi dla Łowiectwa, odznaczenia klubów specjalistycznych PZŁ, odznaka 50 lat członkostwa w PZŁ, odznaczenia regionalne i okręgowe. Przy wielu odznaczonych wręcza się je grupami według rangi.

Kto dekoruje: Złomem i Medalem św. Huberta — przedstawiciele władz krajowych (prezes lub członek NRŁ, Łowczy Krajowy lub członek Zarządu Głównego, przewodniczący lub członek Kapituły, członek honorowy PZŁ), najczęściej na Krajowym Zjeździe Delegatów, posiedzeniu NRŁ lub uroczystości centralnej. Medalami Zasługi Łowieckiej, Odznaką za Zasługi i odznaką 50-lecia może dekorować także łowczy okręgowy lub członek zarządu okręgowego.

Przebieg dekoracji krok po kroku:

1. Odznaczenia wraz z legitymacjami leżą na poduszce lub tacy w kolejności wręczania.
2. Prowadzący odczytuje uchwałę Kapituły z imienną listą i wywołuje odznaczonych, którzy stają twarzą do zgromadzonych.
3. Wszyscy wstają; w plenerze można pozostać w nakryciu głowy — poza sygnałami „Fanfara dekoracyjna” i „Darz Bór”.
4. Sygnaliści grają „Fanfarę dekoracyjną”.
5. Dekorujący wypowiada formułę: „W imieniu Polskiego Związku Łowieckiego w uznaniu zasług dla polskiego łowiectwa odznaczam Kolegę/Koleżankę [nazwa odznaczenia]. Darz Bór!”
6. Odznaczony odpowiada: „Na chwałę polskiego łowiectwa!”
7. Złom i Medale Zasługi Łowieckiej przypina się na lewej piersi stroju organizacyjnego (osobie bez stroju — na wierzchnim ubraniu, na wysokości lewej piersi); Medal św. Huberta zakłada się na szyję.
8. Dekorujący gratuluje i wręcza legitymację, a sygnaliści grają fanfarę okolicznościową lub sygnał „Król polowania” — po każdej osobie lub grupie.
9. Na zakończenie ceremonii rozbrzmiewa sygnał „Darz Bór”.
   

Odznaczenie przyznane pośmiertnie wręcza się, ale nie dekoruje — otrzymuje je przedstawiciel najbliższej rodziny.

Dekoracja sztandaru koła łowieckiego

Gdy odznaczenie otrzymuje koło, dekoruje się jego sztandar. Dekorujący podchodzi do pocztu sztandarowego, przyklęka na prawe kolano, ujmuje narożnik płatu i całuje go, po czym wstaje — poczet w tym czasie salutuje. Po odczytaniu uchwały pada formuła: „W imieniu Polskiego Związku Łowieckiego, w uznaniu zasług odznaczam Koło Łowieckie [nazwa] – [odznaczenie]. Darz Bór!”, a członkowie koła odpowiadają wspólnie: „Na chwałę polskiego łowiectwa!”. Odznaczenie przypina się do wstęgi orderowej sztandaru, a jeśli jej brak — do górnej części lewego płatu (awersu).

Kapituła Odznaczeń Łowieckich a inne wyróżnienia w PZŁ

Kapituła nie nadaje wszystkich wyróżnień w PZŁ — najwyższą godność, Członkostwo Honorowe, nadaje Krajowy Zjazd Delegatów, a odznaczenia okręgowe, klubowe i kół przyznają ich własne organy.

• Członkostwo Honorowe PZŁ — najwyższe wyróżnienie w Związku, nadawane przez Krajowy Zjazd Delegatów na wniosek NRŁ, wyłącznie członkom PZŁ i tylko raz. Kandydat powinien mieć wyjątkowy dorobek o znaczeniu dla wszystkich myśliwych — ustawodawczy, naukowy, artystyczno-literacki, publicystyczny, hodowlany lub organizacyjny na szczeblu okręgowym, krajowym albo międzynarodowym. Tryb wnioskowania określa uchwała NRŁ nr 362/2025 z 30 maja 2025 r.; ostatnich członków honorowych wybrał XXV KZD w marcu 2025 r.
• Medal Stulecia Urodzin Myśliwego — ustanowiony 28 marca 2025 r. uchwałą nr 4 XXV Krajowego Zjazdu Delegatów, jednoklasowy i nadawany raz, dla członków PZŁ, którzy ukończyli 100 lat. Ma własny regulamin, a wręcza się go na zielonej wstędze ze złotymi paskami, noszonej na szyi.
• Odznaka 50 lat członkostwa w PZŁ — należy do systemu odznaczeń łowieckich (§ 4 Regulaminu), ale nie ma jej wśród czterech odznaczeń Kapituły wymienionych w § 90 Statutu; w kolejności wręczania następuje po odznaczeniach klubowych.
• Odznaczenia okręgowe — ustanawiane przez okręgowe zjazdy delegatów, np. „Zasłużony dla łowiectwa zielonogórskiego”.
• Odznaczenia klubów specjalistycznych PZŁ — przyznawane według statutów klubów, np. Klubu Kolekcjonera i Kultury Łowieckiej, Klubu Sygnalistów Myśliwskich czy Gniazda Sokolników.
• Odznaczenia kół łowieckich — ustanawiane przez walne zgromadzenia kół.

Utrata odznaczenia łowieckiego

Odznaczony traci odznaczenie łowieckie, gdy sąd powszechny orzeknie wobec niego pozbawienie praw publicznych albo skaże go za przestępstwa z art. 52 lub 53 ustawy Prawo łowieckie (m.in. kłusownictwo). Kapituła odnotowuje to w kartotece, zawiadamia zainteresowanego i żąda zwrotu odznaczenia wraz z legitymacją. Odznaczenia można też się zrzec — wtedy trzeba złożyć oświadczenie wnioskodawcy i zwrócić medal oraz legitymację.

FAQ

Jak wyglądają baretki odznaczeń łowieckich?

Baretki nosi się na lewej piersi stroju organizacyjnego, 1 cm nad wpustem kieszeni, w kolejności hierarchii odznaczeń i po odznaczeniach państwowych. Według przewodnika opracowanego w strukturach PZŁ baretka Brązowego Medalu Zasługi Łowieckiej to podstawowa baretka łowiecka w barwach wstążki medalu (ciemna zieleń z czerwonymi brzegami), a przy medalu srebrnym i złotym doszywa się do niej galonik w kolorze srebrnym lub złotym. Przy kilku stopniach tego samego medalu nosi się baretkę tylko najwyższego.

Jakie jest najwyższe odznaczenie łowieckie?

Najwyższym odznaczeniem łowieckim jest Złom (Honorowy Żeton Zasługi), ustanowiony 28 listopada 1929 r. Najwyższą godnością w PZŁ jest natomiast Członkostwo Honorowe, nadawane przez Krajowy Zjazd Delegatów.

Ile lat trzeba być w PZŁ, żeby dostać medal?

Brązowy Medal Zasługi Łowieckiej można otrzymać po minimum 10 latach członkostwa, srebrny — co najmniej 5 lat po brązowym, a złoty — co najmniej 5 lat po srebrnym. Kapituła może odstąpić od tych terminów w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Czy odznaczenie łowieckie można otrzymać pośmiertnie?

Tak. Wnioski pośmiertne Kapituła rozpatruje w pierwszej kolejności, a odznaczenie wręcza się przedstawicielowi najbliższej rodziny, bez dekorowania.

Czy osoba niezrzeszona w PZŁ może otrzymać odznaczenie łowieckie?

Tak — osobom i instytucjom spoza Zrzeszenia przysługuje Odznaka za Zasługi dla Łowiectwa, a osobom także Medal św. Huberta. Złom i Medale Zasługi Łowieckiej są zarezerwowane dla członków PZŁ i kół łowieckich.

Czy od decyzji Kapituły można się odwołać?

Nie. Decyzja Kapituły jest ostateczna i nie wymaga uzasadnienia. Ponowny wniosek w sprawie tej samej osoby można złożyć najwcześniej rok po odmowie.

Kto płaci za odznaczenia łowieckie?

Koszty Złomu, Medalu św. Huberta i Odznaki za Zasługi dla Łowiectwa pokrywa Zarząd Główny PZŁ, a koszty Medali Zasługi Łowieckiej — zarządy okręgowe.

Jak długo trwa kadencja członka okręgowej kapituły?

W okręgu zielonogórskim członków okręgowej kapituły powołuje Okręgowy Zjazd Delegatów na 5 lat, spośród delegatów na ten zjazd.

Jak często obraduje Kapituła Odznaczeń Łowieckich?

Regulamin wymaga co najmniej 6 posiedzeń w roku; w 2025 r. Kapituła obradowała 9 razy. Kapituły okręgowe zbierają się rzadziej — w okręgu zielonogórskim co najmniej 4 razy w roku.

Kiedy ustanowiono Złom?

Złom ustanowiono 28 listopada 1929 r. uchwałą Wydziału Wykonawczego Polskiego Związku Stowarzyszeń Łowieckich — dwa tygodnie przed Medalem Zasługi Łowieckiej (11 grudnia 1929 r.).